saya nak baca ..

BICARA AGAMA


ARKIB : 01/04/2014

Kehilangan khazanah budaya Melayu

KISAH kehilangan bahan-bahan budaya Melayu lama daripada simpanan tanah air telah dipersoalkan semenjak dahulu lagi. Pada 1821 dilaporkan kehilangan khazanah bahan-bahan kajian dunia Melayu di bawah pengawasan Sir Stamford Raffles, apabila kapal yang mengandungi banyak artifak dunia Melayu Nusantara tenggelam di Lautan Hindi akibat malapetaka taufan.

Jika bahan-bahan tersebut terselamat dan dipamerkan di Muzium British, banyak ungkaian lama tamadun Melayu pasti dapat dihasilkan. Mungkin beberapa aspek sejarah dan warisan dunia Melayu beroleh tanggapan dan pengertian baharu.

Pada 1960, Perdana Menteri pertama Tunku Abdul Rahman Putra, pernah mengarahkan Allahyarham Tan Sri Mubin Sheppard, Ketua Pengarah pertama Muzium Negara, supaya berusaha mengumpulkan semula pelbagai artifak lama dari Britain dan lain-lain punca untuk dipamerkan kepada khalayak negara kita yang baru merdeka pada ketika itu.

Tan Sri Mubin, berjaya pada peringkat tertentu mengumpulkan beberapa artifak lama tersebut termasuk diari atau buku-buku catatan pegawai pentadbir Inggeris, surat-menyurat antara Stamford Raffles dengan Temenggung Hussein Johor, surat-surat daripada Gabenor W. Farquhar kepada pegawai-pegawai tinggi Inggeris dan pelbagai catatan awal darihal Kuala Lumpur, catatan diari Sir Henry Gurney dan lain-lain. Mubin Sheppard juga berjaya mendapatkan pelbagai alat-alat perhiasan Melayu zaman Hindu dan Portugis yang tersimpan di Lisbon dan London.

Entah bagaimana, hal berkaitan artifak warisan Melayu, sama ada yang di Semenanjung ataupun di wilayah Kepulauan Melayu Nusantara lebih banyak terdapat di Barat daripada di wilayah sendiri. Terkini ialah berita bahawa sebahagian daripada artifak lama berhubung dengan seni budaya dan tulisan lama berkaitan dunia Melayu Nusantara, sedang dinilai dan dirancang untuk diagih-jual oleh pihak berkuasa Universiti Leiden di Belanda. Jika berita ini benar, satu kerugian besar kepada sumber pengkajian tamadun Melayu mungkin terakibat.

Perihal pelbagai bahan sejarah dan warisan memang sedia tersimpan di Universiti Leiden. Dokumen dan artifak asal berkaitan adat, persuratan Raja-raja Melayu, manuskrip asal pantun, puisi, syair, kaba, kaligrafi Islam, tambo (teromba) yang ada di universiti itu telah sekian lama menjadi bahan rujukan para sarjana.

Dalam senarai artifak dan bahan-bahan ini, sedia terdapat juga tulisan pada kulit binatang ternakan, serpihan batu bertulis, struktur megalith serta pelbagai lagi versi tulisan Jawi yang menjadi medium penulisan semasa dan selepas Islam berkembang di Asia Tenggara mulai abad ke-10.

Menurut maklumat terkini, Universiti Leiden di Hague, Belanda sedang dalam proses mengecilkan (dan akhirnya mungkin menutup) jabatan kajian dunia Melayu/Indonesia walaupun kajian mengenai Indonesia dan negara-negara Asia Tenggara diteruskan. Ini berupa susulan beberapa perkembangan mutakhir yang menampakkan bahawa pengajian Melayu/Indonesia menguncup popularitinya, barangkali akibat menurunnya permintaan untuk kajian penyelidikan pasca-graduasi (post graduate) berkaitan pengajian Melayu dan Indonesia.

Universiti itu, menurut sumber tertentu juga sedang menimbang untuk menjual himpunan artifak-artifak seni budaya dan warisan berunsurkan dunia Melayu yang begitu banyak dikumpulkan semenjak zaman penjajahan Belanda dan Inggeris. Universiti Leiden juga dilaporkan sebagai menyusun langkah menjual artifak dan bahan warisan itu secara pembidaan.

Ini bertentangan dengan apa yang berlaku di China di mana pengajian Melayu-Indonesia sedang meningkat di Universiti Beijing dan beberapa pusat pengajian lain di negara itu.

Gigih

Sejarawan akan mengingati bagaimana gigih sarjana penjajah mengumpul dan mempamerkan bahan-bahan warisan dari Asia dan Timur Jauh selama ini, khasnya selepas berakhirnya zaman penjajahan British, Perancis dan Belanda.

Mereka memunggah bahan-bahan sejarah dari Mesir, Afrika, India, Pakistan, Semenanjung Tanah Melayu, Hong Kong, Vietnam, Kemboja, Indonesia dan lain-lain. Daripada permata Kuhinoor hingga ke tulisan Kamasutra, Hikayat 1001 Malam; daripada emas hingga ke lesung pijak - semuanya diangkut dan dipunggah untuk koleksi pameran dan kajian mereka.

Tentang pengajian budaya timur atau Orientalisme pula, profesor-profesor ulung terdahulu seperti Roolvink, Teeuw, Josselin de Jong, George Coedes, Snouck Hurgronje dan lain-lain menjadi masyhur kerana mereka bersarjana tentang bahasa, adat, tradisi lisan, serpihan candi, batu bersurat, bahasa Melayu kuno, tulisan Palavi dan sebagainya.

Sir Richard Winstedt pula menjadi terkenal dengan kajian dan tulisannya berkaitan Malay Subjects atau Pengajian Melayu setelah menjadi pegawai daerah dan pegawai pentadbir Inggeris bersama R.J Wilkinson, A Caldecott dan Mubin Sheppard.

Malah beliau dan Prof. de Jong dari Universiti Leiden pernah berkolaborasi menulis tentang adat di Minangkabau dan Negeri Sembilan, satu-satunya mata pelajaran dan artifak yang kini paling banyak terkumpul di Leiden.

Sekiranya bahan-bahan tamadun Melayu dan Nusantara ini hilang daripada bidang pengkajian sarjana akibat dasar Universiti Leiden menjual atau mengagihkannya kepada pelbagai pihak, yang lebih kerugian ialah bangsa Melayu dan warga Nusantara sendiri.

Dalam himpunan yang bernama Adatrechtbundel, misalnya, seseorang pengkaji budaya Melayu khasnya adat Melayu - sama ada adat Perpatih atau adat Temenggung, akan beroleh pelbagai naratif kajian yang berguna dan meyakinkan. Dalam kumpulan ini akan disuai tulisan-tulisan Wellinck, Marsden, Overbeck, Datuek Batuah, Raffles (semasa beliau di Bencoolen 1821) dan lain-lain.

Yang menjadi rebutan ialah versi asal (original) bahan-bahan penyelidikan tersebut. Versi salinannya (jika dalam bentuk dokumen) yang juga bernilai, akan hanya terasas kepada kandungan penyelidikan bukan nilai sejarah atau nilai dari sudut warisannya.

Walau apapun, sebagai negara membangun dan yang masih tercari-cari akan sumber-sumber pengajian orientalisme kita sendiri, memiliki bahan-bahan tersebut bersama dengan apa-apa artifak seni budaya yang lain akan tetap tinggi nilainya. Jabatan Arkib Negara, Muzium Negara, Perpustakaan Negara serta beberapa institusi pengajian tinggi awam (IPTA) kita seharusnya tangkas dan lekas bertindak untuk membuat keputusan menyiasat bahan bahan ini.

Dulu semasa Allahyarham Tan Sri Mubin menjadi Ketua Pengarah Muzium Negara pasca merdeka, beliau telah berjaya membawa balik beberapa artifak yang relevan dengan budaya dan warisan kita.

Kini, walaupun perhatian dan keutamaan yang diberikan terhadap sejarah, warisan dan budaya semakin menurun dan berkurangan, seperti ketiadaan dana perolehan dan pemuliharaan, harapan masih tinggi agar usaha murni mengumpul semula bahan-bahan warisan kita dapat berulang semula seperti mana ditunjukkan oleh Tan Sri Mubin setengah abad lalu.

PENULIS ialah Penasihat Sosio-Budaya Kerajaan Malaysia dan Presiden Universiti Islam Antarabangsa (UIAM).

Kongsi Konten di :

Waktu Solat Kuala Lumpur
 
Subuh 5:52
Zuhur 1:17
Asar 4:27
Maghrib 7:22
Isyak 8:32



 

Dengar SuriaFM
Radio SuriaFM Menceriakan Duniamu
Riuh Rio Brazil 2014
Laman web mikro bola sepak Piala Dunia 2014
Tragedi Pesawat MH370
Utusan Live lapor kehilangan pesawat MH370
KE7B Greenland 2014
Laporan Ekspedisi KE7B Greenland Malaysia 2014






MENARIK
Ruang iklan percuma hartanah, produk
Promosikan perniagaan anda kepada dunia.
Jom langgan akhbar Utusan Malaysia
Dapatkan terus akhbar dengan cara mudah.
Aduan sukar dapat naskhah akhbar
Beritahu kami jika akhbar tiada di tempat anda.
Gambar kahwin Album Raja Sehari
Abadikan kenangan indah anda di dada akhbar.
Mari baca Utusan Melayu Mingguan
Kekalkan tradisi, pelajari tulisan jawi.
SMS News Alert Utusan Malaysia
Dapatkan berita terkini di telefon bimbit anda.